2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu 18. Maddesi, kamulaştırılmasına karar verilen taşınmazın mülkiyeti üzerinde ihtilaf bulunması halinde yapılacak işlemleri ve kamulaştırma bedeli tespitinin hangi esaslar dairesinde yapılacağını düzenlemektedir. Madde metni şöyledir;
Aynın İhtilaflı Bulunması
Madde 18- (Değişik: 24/4/2001 – 4650/10 md.)
İdare, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz malın mülkiyeti üzerinde ihtilaf olup olmadığını, taşınmaz malın bulunduğu yerdeki tapu idaresi, kadastro müdürlüğü ve hukuk mahkemelerinden sorarak ve mahallinde araştırma yaparak tespit eder.
Yapılan araştırmalar sonucunda, taşınmaz malın tapuda kayıtlı olmakla birlikte mahkemede mülkiyeti üzerinde ihtilaf olduğu veya kadastrosu yapılmasına rağmen kadastro mahkemesinde davalı olduğunun tespit edilmesi halinde idarece, 10 ’uncu madde uyarınca hazırlanan belgelerin tamamı, taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine verilerek, taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin mülkiyet ihtilafıyla ilgili uyuşmazlığın sonucunda belli olacak hak sahibine peşin veya kamulaştırma 3’üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi karşılığında idare adına tesciline karar verilmesi istenir.
Mahkemece, taşınmaz mal hakkındaki mülkiyet ihtilafı ile ilgili davanın tüm taraflarına, 10’uncu madde uyarınca tebligatların ve ilanların yapılması, taşınmazın kamulaştırma bedelinin yine bu maddedeki usule göre tespit edilmesi ve bu bedelin mülkiyet ihtilafıyla ilgili davanın sonucunda belli olacak hak sahibine ödenmek üzere idarece mahkemenin belirttiği bankaya 10’uncu madde uyarınca ve üçer aylık vadeli hesaba yatırılmasından sonra, bu bedelin ileride belli olacak hak sahibine ödenmesine ve taşınmaz malın idare adına tesciline karar verilir ve bu karar tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. 3’üncü maddenin 2’ncifıkrasına göre yapılan kamulaştırmalarda mahkemece belirlenecek kamulaştırma bedelinin ilk ve takip eden taksitleri de mahkemenin belirlediği bankadaki üçer aylık vadeli hesaplara yatırılır.
Mülkiyet ihtilafı ile ilgili davanın sonucunda, hak sahibi olduğuna mahkemece karar verilen kişinin müracaatı üzerine kamulaştırma bedelini tespit eden mahkemenin, paranın bu hak sahibine ödenmesi için bankaya yazacağı talimat üzerine para hak sahibine ödenir.
Bu maddede öngörülen işlemler, mahkemenin davetine uymayanlar olduğu takdirde ilgilinin yokluğunda yapılır.
Kamulaştırılması yapılan taşınmaz mal tahsis edildiği kamu hizmeti itibariyle sicile kaydı gerekmeyen bir niteliğe dönüşmüş ise, istek halinde mahkemece sicil kaydının terkinine karar verilir.
Bu tescil ve terkin işlemi sırasında mal sahiplerinin bu taşınmaz mal nedeniyle vergi ilişkisi aranmaz. Ancak, tapu dairesi durumu ilgili vergi dairesine bildirir.
Mahkemece tespit edilen bu bedel taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkının kamulaştırma bedelidir.
14’üncü maddede belirtilen süre içinde, kamulaştırma işlemine karşı hak sahipleri tarafından idari yargıda iptal davası açılması ve idari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde mahkemece, idari yargıda açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre işlem yapılır.
Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal veya maddi hatalara karşı adli mahkemelerde açılacak düzeltim davalarında hangi idareye husumet yöneltileceğinin tebligat ve ilan belgelerinde açıkça belirtilmemiş veya yanlış gösterilmiş olması nedeniyle davada husumet yanlış yöneltilmiş ise, gerçek hasma tebligat yapılmak suretiyle davaya devam olunur.
A. Mülkiyeti İhtilaflı Taşınmaz İçin Bedel Tespiti ve Tescil Davasının Açılması
İdare, öncelikle kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz malın mülkiyeti üzerinde bir ihtilaf olup olmadığını, taşınmaz malın bulunduğu yerdeki tapu idaresi, kadastro müdürlüğü ve hukuk mahkemelerinden sorarak ve mahallinde araştırma yaparak tespit eder.
Araştırmalar neticesinde taşınmazın tapu sicilinde kayıtlı olmakla birlikte mahkemede mülkiyeti üzerinde ihtilaf olduğunun veya kadastrosu yapılmasına rağmen kadastro mahkemesinde davalı olduğunun tespiti halinde ise idarece 10. madde uyarınca hazırlanan belgelerin tamamı, taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine verilerek, taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin mülkiyet ihtilafıyla ilgili uyuşmazlığın sonucunda belli olacak hak sahibine ödenmesi karşılığında idare adına tesciline karar verilmesi istenir.
B. Mülkiyeti İhtilaflı Taşınmaz İçin Satın Alma Usulü Uygulanmaz
Taşınmazın mülkiyeti üzerinde ihtilaf olması halinde idare, Kamulaştırma Kanunu’nun 8. maddesine göre işlem yapmayacak ve ihtilafın taraflarını anlaşmaya davet etmeyecek, ilgililere karşı 10. madde uyarınca “bedel tespiti ve tescil” davası açacaktır. Zira anlaşma yoluyla satın alma kamulaştırma işlemlerini hızlandırmaya ve olabildiğince çabuk sonuç almaya yönelik bir düzenleme olduğundan, mülkiyeti ihtilaflı taşınmazlar için bu yola başvurulması mümkün olamayacaktır.
Her ne kadar taşınmaz tapu sicilinde bir malik adına kayıtlı ise de, mülkiyete yönelik olarak açılmış bir dava olduğundan, malikin her an değişme ihtimali vardır. Bu durumda idare tarafından anlaşma için davanın sonucu beklense, kamulaştırma işleminin belirsiz bir zaman sürüncemede kalması söz konusu olacağı gibi, hali hazır malik ile anlaşma yapılsa bu kez de mahkeme sonucunda mülkiyetin el değiştirmesi halinde kamulaştırma bedelinin (anlaşarak) hak sahibi olmayan birine ödenmiş olması söz konusu olacaktır.
C. Mahkemece Tespit Edilen Kamulaştırma Bedeli, İleride Hak Sahibi Olacak Olana Ödenmek Üzere Üçer Aylık Vadelerle Bankaya Bloke Ettirilir
Mahkemece mülkiyet ihtilafı ile ilgili davanın tüm tarafları 10. maddeye uygun olarak yapılacak tebligat ve ilan ile davaya dahil edildikten sonra, 11. maddede belirtilen usul ile taşınmazın kamulaştırma bedeli tespit edilerek, mahkemece belirlenen bir bankaya üçer aylık vadeli hesaba yatırılmasına karar verilir.
İdare tarafından bedelin bloke edilmesinden sonra, mahkemece bedelin ileride belli olacak hak sahibine ödenmesine ve kamulaştırılan taşınmazın idare adına tesciline karar verilir. Bu karar Tapu Müdürlüğüne ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir.
Kamulaştırılan taşınmazın mülkiyetinin ihtilaflı olması, idare adına tescili veya terkinine engel teşkil etmez. Mahkemece bedeline hükmedilen taşınmazın idare adına tesciline ya da mahiyeti gereğince tapuya tescile gerekmeyen hallerde tapu sicilinden terkinine karar verilir.
Mülkiyet ihtilafı ile ilgili davanın sonuçlanması ve mahkemece verilen kararın tüm yargı yollarından geçerek ya da bu yollara başvurulmamak suretiyle kesinleşmesinden sonra, hak sahibi olduğuna karar verilen kişinin müracaatı üzerine mahkemece bankaya yazı yazılarak paranın bu kişiye ödenmesi talimatı verilir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 17/10/2018 T. – 2017/21667 E.-2018/17801 K.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 08/05/2018 T. -2017/29715 E.-2018/8706 K.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E. 2016/2812 – K. 2017/412 – T. 23.1.2017
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 21.03.2017 T. – 2016/6309 E. – 2017/9083 K.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E. 2012/24501 – K. 2013/1322 – T. 29.01.2013
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E. 2015/17239 – K. 2016/7834 – T. 14.4.2016
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 17/10/2018 T. -2017/21672 E.-2018/17793 K.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 28.10.20132013/17923 E.-2013/17748 K.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 31.01.2013 T. – 2012/21421 E. – 2013/1491 K.
Av.RAHMİ ARSLAN – Kamulaştırma Davaları Adli Yargı Süreci Sh.517 vd. Seçkin Yayınları 2020
